— Գլաշա՛, իսկ դու ամուսնանա՞լ ես ուզում։
— Իսկ դու պատրաստվո՞ւմ ես ինձ վերցնել,— անտեսելով լկտի Միշկա Զոտկինի ձեռքը՝ կոպիտ պատասխանում է Գլաֆիրան։ Նա միայն բարձր ծիծաղում է՝ լայն ժպտալով և չթաքցնելով իր հետաքրքրությունը նրա փարթամ ձևերի հանդեպ։
— Ի՞նչ, համաձա՞յն ես,— Միշկան նորից փորձում է մոտենալ։ — Եկ, անկողնում պտտվենք… Թող գոնե իրանից բռնեմ…
Բայց Գլաշան իրեն չի տալիս վիրավորել՝ մեկ շարժումով նա հրում է նրան ուղիղ եղինջի թփի մեջ, ուր և վայրէջք է կատարում՝ անօգնական թափահարելով ձեռքերը։ Ակումբի շուրջը բարեկամական ծիծաղ է լսվում։
— Հե՛յ դու, «փնջիկ»,— դուրս գալով փշոտ թփուտներից և շփելով կապտած տեղը՝ չարորեն շպրտում է Միխայիլը՝ թքելով գրեթե Գլաշայի ոտքերի տակ,— կարծում ես՝ ինձ վրա՞ են ծիծաղում։ Ո՛չ, քո վրա՜ են։
Գլաֆիրան շրջվում է՝ շրթունքները բարակ գծով սեղմած։ Կողքին հանգստացնող ձեռք է դնում ուսին ընկերուհին՝ Նատաշան.
— Մի՛ ուշադրություն դարձրու, չէ՞ որ Միշկային գիտես՝ նա միայն բամբասել գիտի։ Նրա համար միևնույն է, թե ում նեղացնի։
Գլաշան ամեն ինչ հասկանում է. վաղուց է սովորել նման կատակներին։ Իսկ ինչպե՞ս չսովորել, եթե նրան ողջ կյանքում այդպես են կոչում։ Թեև Նատաշային հեշտ է խոսել՝ նրբաձև ու ճարպիկ, ի տարբերություն Գլաշայի, ով իսկապես ավելի շատ ծաղկած ծառի էր նման, քան կեչու։
— Արի՛, կինոն շուտով կսկսվի,— կանչում է ընկերուհին, և ընկերախումբը շարժվում է դեպի կիսամութ գյուղական ակումբի ներսը։
Փայտե նստարանները ճռճռում են, երբ աղջիկները տեղավորվում են։ Հարմարավետություն չկա, բայց նման երեկոներին ֆիլմից ստացվող ուրախությունը հատկապես մեծ է թվում։
Գլաֆիրան հոգոց է հանում՝ նայելով էկրանի նրբագեղ հերոսուհիներին։ Ահա, ավագ քույրը՝ Մարիան, նույնպես այդքան նրբաձև է, ամբողջությամբ հորը կամ նրա բարեկամներին։ Կրտսեր եղբայրը՝ Կոլկան՝ ճախարակի պես է, նույնպես նիհար։ Իսկ մայրիկը՝ Կլավդիա Պետրովնան՝ միշտ լիքն է եղել, և ոչինչ, ապրում է իր համար, առույգ, ճարպիկ, և հոր հետ էլ հիանալի լեզու է գտնում։ Մարդիկ էլ ասում են՝ «երկու կոշիկ մի զույգ», թեև առաջին հայացքից չես էլ հասկանա՝ ինչու։
Գլաշան նորից հոգոց է հանում։ Գյուղում տղա չունի, ու դժվար թե ունենա։ Բայց այսօր, միգուցե, բախտը բերի՝ աղջիկները կանչում են շրջկենտրոն։ Կան կցորդով բեռնատարներ, այնտեղ տեղ կգտնվի, թեև այնտեղ այնպես է թափահարում, որ գնդակի պես է շպրտում։
Նրանք հասնում են հրապարակ, որտեղ կանգնած է շրջխորհրդի շենքը, արևը շողում է, դինամիկներից երաժշտություն է հնչում, և տակառից թարմ կվասի բույր է գալիս։ Աղջիկները կանգնած են, ծիծաղում, ուրախանում։
Եվ հանկարծ Գլաշան լսում է.
— Նայեք, ինչ փնջիկ է։
Նա ակամա շրջվում է՝ հույս ունենալով, որ իր մասին չէ, բայց կողքին իր նման մեկը չկա։ Ծառի մոտ երկու տղա են կանգնած. մեկը մտախոհ է, երկրորդը՝ ծաղրական հայացքով, Գլաշային գլխից մինչև ոտքերը դիտում է և արմունկով ընկերոջը հրում։
Գլաֆիրան շտապում է վերադառնալ ընկերուհիների մոտ՝ շատ լավ է նա ճանաչում այդ հայացքը, որը լավագույն կատակներ չի խոստանում։
— Աղջիկնե՛ր, եկե՛ք ևս մեկ անգամ պարերի՛,— առաջարկում է Նինան։
— Երեկո է արդեն, տուն գնալու ժամանակն է…
— Կհասցնե՛նք։ Քեռի Վասյան խոստացել է մեզ տուն տանել մշակույթի տնից։ Դե ինչո՞ւ եք, գնո՞ւմ ենք։
— Գնո՛ւմ ենք։
Պարերը շրջանային մշակույթի տանը բոլորովին այլ են, քան գյուղական ակումբում։ Այստեղ շենքն էլ է գեղեցիկ՝ սյուներով, և երաժշտությունն էլ է ուրիշ՝ ոչ միայն հարմոն։ Երբեմն նույնիսկ մարզային նվագախումբ է գալիս, բայց դա արդեն տոներին։
Գլաշան շտկում է իր կապույտ զգեստը և վճռականորեն քայլում ընկերուհիների հետևից։ Իհարկե, ոչ ոք չի հրավիրի նրան, դա նա գիտի։ Բայց և չի բողոքում՝ պարզապես կանգնած է մի կողմում՝ դիտելով, թե ինչպես են աղջիկները պտտվում պարի մեջ՝ երջանիկ ու ժպտացող։
Իսկ հետո նրան թվաց, թե ինչ-որ մեկը նայում է։ Միգուցե, իսկապե՞ս նայում է։ Նա գեղեցիկ շիկահեր հյուսեր ունի, սիրուն դեմք, կարմրած այտեր։ Իսկ աչքերում՝ ջերմություն և շատերի համար աննկատ հույս։
— Միգուցե պարե՞նք,— հնչեց ձայնը։
Գլաշան ճանաչեց նույն տղային, ով հրապարակում էր եղել լկտի ընկերոջ հետ։
— Լավ,— գլխով արեց նա։
Նա նրանից բարձրահասակ էր, քիչ էր խոսում, բայց պարից հետո, այնուամենայնիվ, հարցրեց.
— Ի՞նչ է քո անունը։
— Գլաֆիրա։ Կարելի է Գլաշա։
— Իսկ ես Ստեպանն եմ։
— Որտեղի՞ց ես դու։
— Բերյոզովկայից։
— Դա մոտիկ է։
— Իսկ դու որտե՞ղ ես ապրում։
— Հիմա այստեղ։
— Իսկ նախկինում։
— Քաղաքում եմ սովորել, աշխատել։
Պարերից հետո նա նույնիսկ ուղեկցեց նրան մինչև մեքենա, ցանկանում էր ինչ-որ բան ասել, բայց այդպես էլ չհամարձակվեց։ Գլաշան մտածեց՝ միգուցե պարզապես ձանձրալի՞ էր։
Մյուս ծայրում կանգնած էր նրա ընկերը՝ Յուրան.
— Նորից «փնջիկին» էիր մոտենում։
— Ինչու՞ «փնջիկ»։ Նա անուն ունի՝ Գլաշա,— ժպտաց Ստեպանը։
— Օ՜հ, Ստեպան, դու, պարզվում է, սիրահարվե՞լ ես։
— Ինչու՞ միանգամից «սիրահարվեցի»։ Պարզապես լավ աղջիկ է։ Շատ գեղեցիկ է, բարի ու քնքուշ…
— Ստեպա՛, մի՛ նեղացիր, ես պարզապես ընկերական կատակում էի։ Բայց լուրջ՝ ինչու՞ չհանդիպես նրա հետ նորից։ Կամ այդպե՞ս էլ մենակ կմնաս։
— Ես մենակ չեմ։ Ես ունեմ Վալյային և Վովկային։ Պետք է նրանց մեծացնել։ Իսկ աղջկան ուրիշ երեխաներ ինչի՞ն են պետք։ Նա հետո իր սեփականները կունենա։
Ստեպանը ձեռքով անցկացրեց մազերին, հրաժեշտ տվեց ընկերոջը և դանդաղ գնաց տուն։
Նա մեծացել էր այստեղ՝ իր հայրենի գյուղում, մեկնել էր սովորելու, իսկ մայրը օգնում էր, ինչպես կարող էր՝ աջակցում էր, հոգ էր տանում երեխաների մասին։ Մեկ տարի առաջ նա մահացավ։ Այդ ժամանակ Ստեպանը վերադարձավ՝ ցավից ապշած, և նրան անմիջապես վազեցին փոքրիկ Վովան ու Վալյան. յոթնամյա եղբայրը գրկեց նրան ծնկներից, ավագ քույրը բռնեց ձեռքից՝ կարծես ասելով. «Դու հիմա մեր ամենամոտ մարդն ես»։
Եկավ քեռի Զոյան՝ մոր հին ընկերուհին, բարձր լացում էր՝ ողբալով որբերի համար։ Հետո հանկարծ կանգ առավ, թաշկինակով սրբեց աչքերը և ասում է.
— Ամուսնանալու ես, Ստեպան։ Դու հիմա ընտանիքի գլուխն ես, կերակրողը։ Այնպես որ, ավելի լավ է ամուսնանալ երեխա ունեցող կնոջ հետ՝ հավասար կլինեք։ Այստեղ կա մեկը՝ Սերաֆիմա Կուդրյավցևա, մոտիկ է ապրում։ Միգուցե գիտե՞ս նրան։
— Տեսել եմ երբևէ… Բայց հիմա դրանով զբաղվելու ժամանակը չէ։ Եվ Սերաֆիման ինձ հարմար չէ։
— Դե, Ստեպուշկա՛, հատուկ ընտրելու կարիք չի լինի։ Նա ինքը քեզ հետ չի գա։ Տղայի հետ ամուսնանալը մի բան է, բայց երկու երեխա ունեցողի հետ…
— Վալյան ու Վովկան ինձ համար լծաճա՞ղ են։
— Մի՛ կառչիր բառերից,— մեղմացավ մորաքույրը։ — Պարզապես կյանքն այդպիսին է։
— Ոչ, քեռի Զոյա՛, ես ինքս կհասկանամ։
— Դե՛, տես։ Միայն Սիմային չէր մերժի, և երեխաների հետ էլ ավելի հեշտ կլիներ։
Այդ ժամանակ Ստեպանը լռեց, որպեսզի ավելորդ անգամ չվիճի։ Իսկ հիմա, տուն քայլելիս, նա հիշում էր այդ խոսակցությունը։ Եվ մտքում պատկերացրեց, թե ինչպես իր կողքով քայլում է Բերյոզովկայի այն աղջիկը։ Նա հիշում էր, թե ինչպես էր նա մոտենում մեքենային, ինչպես էր նրան նայում՝ կարծես ինչ-որ բանի էր սպասում։ Ցանկանում էր նրան կրկին կանչել, ինչ-որ կարևոր բան ասել… բայց չհամարձակվեց։ Չէ՞ որ նրա համար երեխաները հարազատ են, իսկ ո՞ւմ են նրանք պետք, բացի իրենից։ Իսկ նրա համար նրանք օտար են։ Եվ թող նա ազատ լինի, բայց նրան ինչի՞ն է պետք այդպիսի բան։
Գլաշան ամեն օր իրեն բռնում էր այն մտքի վրա, թե ինչպես էին նայում այդ մոխրագույն, մի փոքր շփոթված աչքերը։ Գրեթե ոչինչ չգիտեր Ստեպանի մասին, բայց այնքան էր ուզում նրան նորից տեսնել։
Հայելու առաջ կանգնած՝ նա ակամա հոգոց հանեց.
— Ահա և վերջ՝ փնջիկը փնջիկ է։ Թող Նատաշան երբեմն քնքշորեն «փնջիկ» ասի, բայց միևնույն է՝ ցավոտ է։
Երբ հաջորդ կիրակի օրը աղջիկները նորից հավաքվեցին շրջկենտրոն, Գլաշան հրաժարվեց.
— Ի՞նչ անեմ այնտեղ,— մտածեց նա։ — Եթե ուզեր, վաղուց կկանչեր։ Իսկ նա լուռ էր։
Աշխատանքային շաբաթը սկսվեց վաղ լուսաբացից։ Դաշտում աշխատանքը շատ էր։ Աղջիկներն աշխատանքային օրվանից հետո ընկան խոտի վրա՝ ոմանք նստեցին, ոմանք պառկեցին։
— Ա՜խ, Գլա՛շ, ես բոլորովին մոռացել էի,— հանկարծ վազեց Նատալյա և, կողքին նստելով, շշնջաց։ — Այն տղան, որ պարերի ժամանակ էր, խնդրեց փոխանցել, որ հրավիրում է քեզ հաջորդ կիրակի։ Այնտեղ, ասում են, մարզային նվագախումբ է գալու։ Նա հարցրել էր՝ ինչու՞ չես եկել։
— Ի՞նձ։
— Քեզ, քեզ։ Հատուկ եկել էր քո մասին իմանալու։
— Դե ուրեմն մենք բոլորս էլ կգնանք։
— Կգնանք, իհարկե, բայց նա սպասելու է հենց քեզ։
Գլաշայի այտերը բոցկլտացին։ Սկզբում ուրախություն, իսկ հետո կասկած.
«Իսկ եթե նա էլ Միշկա Զոտկինի պես է։ Իսկ եթե նորից սկսի սիրահետել կամ ծաղրել»։
Այդ մտքերով նա անցկացրեց ամբողջ շաբաթը։
Բայց կիրակի օրը հրապարակն ու մշակույթի տունը առանց նրանց անցան։ Ընկերությունից առանձնանալով՝ Գլաշան ու Ստեպանը գնացին հանգիստ պուրակ, նստեցին ծառերի ստվերում գտնվող նստարանին։
— Ես միանգամից ուզում էի քեզ նորից տեսնել,— սկսեց Ստեպանը՝ նյարդայնորեն ձեռքերում պտտելով գլխարկը։ — Բայց մտածում էի՝ չես ուզենա։ Կամ արդեն ինչ-որ մեկին ունես…
— Ոչ ոք չկա։
— Իսկ ես հարսնացու չունեմ,— ասաց նա և շփոթվեց։ — Բայց… ես երեխաներ ունեմ։
Գլաշան զարմացած նայեց նրան՝ այդքան երիտասարդ, և արդեն։
— Քույր և եղբայր։ Վալյան տասը տարեկան է, Վովան՝ յոթ։ Հայրը վաղուց մահացել է, իսկ մեկ տարի առաջ մայրիկը մահացավ։ Հիմա ես եմ ավագը։ Դրա համար էլ չկանչեցի այն ժամանակ… թեև շատ էի ուզում։ Պարզապես վախենում էի, որ դա քեզ կհեռացնի։
— Բայց ես միևնույն է ուզում եմ քեզ տեսնել,— հանգիստ պատասխանեց նա։
— Եվ դու ինձ դուր եկար։ Այն ժամանակ և հիմա։ Ես պարզապես որոշեցի՝ ավելի լավ է միանգամից ասել, քան հետո բացատրել։ Հիմա դու ամեն ինչ գիտես։
— Իսկ մի բան փոխվե՞լ է,— հարցրեց Գլաշան։ — Դու ինձ դուր ես գալիս՝ անկախ ամեն ինչից։
Ստեպանը զգուշորեն գրկեց նրան, և այդ գրկախառնության մեջ այնքա՜ն հույս, անհանգստություն ու ջերմություն կար։
— Գլաշա՛, Վալյան ու Վովան լավն են, հնազանդ… Նրանք կմեծանան, յուրաքանչյուրը կունենա իր ընտանիքը։ Նրանք բեռ չեն լինի, իսկապես։ Ես միայն նրանց ունեմ…
— Ստեպա՛, ի՞նչ բեռ են նրանք։ Նրանք քո հարազատնե՜րն են…
Աշնանը Աղապովների ընտանիքը միասին ավարտեց բանջարանոցի մաքրումը։ Երեկոյան ցրտեց, ստիպված եղան վառարան վառել։ Գլաֆիրան կանգնած էր ռուսական վառարանի մոտ՝ իր սիրելի կապույտ զգեստով, անընդհատ ժամացույցին նայելով։
— Դե ահա՛,— հոգոց հանեց Կլավդիա Պետրովնան,— միջնեկ աղջիկս ամուսնանալու է։ Տղան, ճիշտ է, երեխաներով է…
Հայրը, գլխով անելով, ասաց. — Այդպիսի տղամարդու հետ, երեխաներով թե առանց, մեր Գլաֆիրան չի կորչի։ Եվ իրենց երեխաներին էլ կունենան, և դրանց էլ կմեծացնեն։
— Գալի՛ս են,— բղավեց Կլավդիան։ — Սվոք եկան։
Գլաշան դուրս վազեց տնից՝ նույնիսկ մոռանալով վերարկուն հագնել։ Պատշգամբին շտապեցին Վալյան ու Վովկան՝ բռնելով նրա ձեռքերը։ Ոչինչ ասել չէին կարողանում՝ միայն աչքերին էին նայում։ Այդ պահին ամեն ինչ պարզ դարձավ՝ հիմա նրանք ունեն Ստեպանին, իսկ Ստեպանը՝ հիմա ունի Գլաշային։
— Դե թողեք դուք նրան գոնե մեկ րոպեով,— ծիծաղեց Ստեպանը,— թույլ տվեք հարսնացուին գրկեմ։
— Տիլի-տիլի-տեստո՝ փեսա ու հարս,— երգեցին երեխաները, և բոլորը միասին մտան տուն։
Եվ Գլաշային այլևս պետք չէր ոչ ապացուցել, ոչ արդարանալ, ոչ անհանգստանալ իր արտաքինի կամ այն մասին, թե ինչպես էին նրան նախկինում կոչում։ Նա գիտեր՝ հիմա իրեն սիրում են, գնահատում և կանչում են իսկապես՝ անունով։ Թեև, եթե ինչ-որ մեկը քնքշորեն ասի «փնջիկ»՝ չի նեղանա։ Ամենայն հավանականությամբ, նույնիսկ կժպտա։
