— Դե լավ, տղե՛րք, ինձ ժամանակն է,— բղավեց Ռոման՝ ցատկելով արդեն շարժված գնացքի աստիճանին։ Պարոնից նրան ձեռք էին թափում ընկերները, ոմանք փորձում էին վերջին բանը բղավել։ Նա ժպտում էր։ Երեք տարի էր անցել բանակից վերադառնալուց ի վեր։ Այս ընթացքում հասցրել էր աշխատանքի անցնել, հեռակա բաժնով ընդունվել ինստիտուտ։ Բայց այսպես՝ պարզապես հավաքվել և մեկնել այլ քաղաք՝ առաջին անգամ։
Ընկերների հետ նրան կապում էր ընդհանուր պատմություն՝ մանկատունը։ Մանկության տարիներին նրանք անծնող երեխաներ էին, իսկ հիմա դարձել էին մեծահասակներ՝ իրենց նպատակներով, երազանքներով, պլաններով։ Անյան ու Պետյան ամուսնացան, բնակարան վերցրին հիփոթեքով և երեխա էին սպասում։ Ռոման անկեղծորեն ուրախանում էր նրանց համար, մի փոքր նախանձում էր՝ բարի նախանձով, որովհետև նույնն էր ուզում։ Բայց նրա կյանքի ուղին այլ կերպ էր դասավորվում։
Ինտերնատում գտնվելու առաջին իսկ տարիներից նա փորձում էր հասկանալ՝ ո՞վ է ինքը։ Որտեղի՞ց է։ Ինչո՞ւ է այստեղ հայտնվել։ Հիշողությունները մշուշոտ էին, կարծես երազի լողացող հատվածներ, բայց հոգու խորքում մնում էր անցյալում ինչ-որ լավ բանի ջերմ զգացում։ Միակ բանը, որ հաջողվեց իմանալ, այն էր, որ նրան բերել էր մի տղամարդ։ Երիտասարդ, պատշաճ հագնված, մոտ երեսուն տարեկան։
Նրա մասին ինֆորմացիան նա ստացել էր Նյուրա տատիկից՝ ավագ հավաքարարից, ով այդ ժամանակ դեռ թոշակի չէր անցել։
— Ես այդ ժամանակ ավելի երիտասարդ էի, աչքերս՝ բազեի պես,— պատմում էր նա,— նայում եմ պատուհանից, իսկ նա կանգնած է լապտերի տակ, ձեռքից բռնած է փոքրիկին։ Տղան երեք տարեկան է, ոչ ավելի։ Լուրջ է խոսում նրա հետ, ինչպես մեծի հետ։ Հետո զանգը դռանը՝ ու վազում է։ Ես նրա հետևից, բայց նա ճարպիկ դուրս եկավ, կարծես չի էլ եղել։ Հիմա ճանաչեի՝ միանգամից։ Քիթը առանձնահատուկ էր՝ երկար, սուր, Կազանովայի պես։ Մեքենա կողքին չտեսա՝ ուրեմն տեղացի է։ Եվ նույնիսկ ձեռնոցներ չէր հագել երեխային։
Ռոման, իհարկե, ոչինչ չէր հիշում։ Բայց տարիներ շարունակ մտածելով, եկավ այն եզրակացության, որ ամենայն հավանականությամբ դա իր հայրն էր։ Ինչ էր պատահել մոր հետ՝ մնում էր առեղծված։ Սակայն մանկատուն նրան բերել էին կոկիկ հագնված, խնամված։ Միայն մի բան էր զգուշացրել դաստիարակներին՝ կրծքին մեծ սպիտակավուն բիծը, որը ձգվում էր դեպի պարանոցը։ Սկզբում որոշեցին, որ այրվածք է, բայց հետո բժիշկները որոշեցին՝ ծննդաբերական բծի հազվագյուտ ձև է։ Նյուրա տատիկն ասում էր, որ նման բծերը հաճախ փոխանցվում են ժառանգաբար։
— Դե լավ, Նյուրա տատի՛, դու ուզում ես, որ ես հիմա լողափեր գնամ ու բոլոր մարդկանց բծերով ստուգե՞մ,— ծիծաղում էր Ռոման։
Բայց կինը միայն հոգոց էր հանում։ Նրա համար նա դարձել էր ամենամտերիմը, գրեթե հարազատը։ Ավարտելուց հետո նա ընդունեց նրան իր տանը.
— Մինչև քեզ բնակարան չտան՝ իմ մոտ ապրիր։ Քո տեղը վարձով անկյուններում թափառելը չէ։
Այդ ժամանակ Ռոման զսպում էր արցունքները՝ չէ՞ որ նա արդեն տղամարդ էր։ Բայց ինչպես մոռանալ այն պահերը, երբ հերթական «արդար» կռվից հետո նա գալիս էր նրա մոտ՝ պահեստային սենյակ, և լացում էր նրա ծնկների վրա։ Նա միշտ ձգտում էր պաշտպանել, նույնիսկ եթե դիմադրում էր ավագներին։ Իսկ նա շոյում էր նրա գլուխը և ասում.
— Լավ է, որ այդպիսի բարի ու ազնիվ ես, Ռոմկա։ Միայն թե կյանքը քո բնավորության հետ հեշտ չի լինի։ Շատ դժվար կլինի։
Այդ ժամանակ նա չէր հասկանում այդ խոսքերը։ Միայն տարիներ անց գիտակցեց դրանց խորությունը։
Անյան մանկատանն էր ծնվելուց ի վեր։ Պետյան ավելի ուշ հայտնվեց, երբ Ռոման տասնմեկ տարեկան էր։ Նա նիհար էր ու բարձրահասակ, իսկ Պետրոսը՝ մեկուսացած, տպավորվող։ Նրան բերել էին սարսափելի ողբերգությունից հետո. ծնողները թունավորվել էին կեղծ ալկոհոլից։ Առաջին ժամանակ Պետյան առանձնացած էր պահում։ Բայց տեղի ունեցավ մի դեպք, որը ընդմիշտ կապեց նրանց երեքին մեկ ընտանիքի մեջ՝ թեև ոչ արյունակից, բայց իսկական հարազատներ։
Անյային չէին սիրում։ Շիկահեր, փոքրիկ, հանգիստ՝ ծաղրանքի իդեալական թիրախ։ Ոմանք ծաղրում էին, ուրիշները ձգում հյուսերից, երրորդները պարզապես ոտքով հարվածում։ Այդ օրը ավագ տղաներն առանձնապես դուրս էին եկել։ Ռոման չկարողացավ անտարբեր մնալ՝ նա շտապեց պաշտպանել։ Բայց ուժերը չափազանց անհավասար էին։ Արդեն տասը րոպե անց նա գետնին էր պառկած՝ դեմքը հարվածներից պաշտպանելով։ Անյան բղավում էր՝ պայուսակով թրթռալով, ինչպես սրով։
Եվ հանկարծ ամեն ինչ դադարեց։ Բղավոցները, հարվածները, ծաղրանքները՝ կարծես ինչ-որ մեկն անջատեց։ Ինչ-որ մեկի ձեռքերը բարձրացրին Ռոմային։ Նրա առջև կանգնած էր Պետյան։
— Ինչո՞ւ ես խառնվել։ Դու չես կարողանում կռվել։
— Իսկ ես պետք է նայեի, թե ինչպես են նրան ծեծում։
Պետյան մտածեց, հետո ձեռքը մեկնեց.
— Դու նորմալ ես։ Համաձա՞յն ես։
Այս պահից սկսած նրանց միջև բարեկամություն սկսվեց։
Անյան այնպիսի հիացմունքով էր նայում իր փրկիչին, որ Ռոման չդիմացավ ու ձեռքով բերանը փակեց.
— Փակիր բերանդ, թե չէ ճանճ կկլլես։
Պետյան ծիծաղեց.
— Հե՜յ, փոքրի՛կ, հիմա եթե ինչ-որ բան լինի՝ միանգամից ինձ մոտ արի։ Ասա բոլորին, որ դու իմ պաշտպանության տակ ես։
Այդ օրվանից Պետյան լրջորեն զբաղվեց Ռոմայի ֆիզիկական պատրաստվածությամբ։ Սկզբում նրան ձանձրալի էր թվում՝ ավելի լավ կլիներ գիրք կարդար, բայց Պետյան կարողանում էր մոտիվացնել։ Ժամանակի ընթացքում Ռոման համը զգաց։ Ֆիզկուլտուրայի երեքի փոխարեն օրագրում հայտնվեց հինգ, մկանները դարձան ավելի ամուր, իսկ աղջիկները սկսեցին ավելի հաճախ հետևել նրան։
Ինտերնատից առաջինը հեռացավ Պետյան։ Անյան լացում էր, իսկ նա գրկեց նրան ու ասաց.
— Մի՛ լացիր, փոքրիկ։ Ես անպայման կվերադառնամ։ Ես քեզ երբեք չեմ խաբել։
Նա իսկապես վերադարձավ՝ ճիշտ է, ընդամենը մեկ անգամ, իսկ հետո բանակ գնաց։ Իսկ երբ նորից վերադարձավ, Անյան արդեն ճամպրուկներն էր հավաքում։ Նա սենյակ մտավ զինվորական համազգեստով, ձեռքին ծաղկեփնջով.
— Ես քո հետևից եմ։ Առանց քեզ անտանելի տխուր էր դարձել։
Այդ ընթացքում Անյան վերածվել էր գեղեցիկ, վառ աղջկա։ Երբ նա շրջվեց, Պետյան նույնիսկ ծաղիկները գցեց զարմանքից.
— Ահա սա էլ նորություն։ Դու պարզապես հիասքանչ ես։ Միգուցե այլևս չես ուզում լինել իմ կինը։
Նա ժպտաց.
— Ուզում եմ։ Իսկ դու էլ վատը չես։
Բանակից հետո Պետյային ուղարկեցին ծառայել հենց այն քաղաքում, ուր հիմա գնում էր Ռոման։ Եվ նա որոշեց՝ անպայման կայցելի նրանց։ Հատկապես, երբ նրանք երեխա ունենան՝ կնքահայրը միայն ինքը կլինի։
Ռոման կուպեում տեղավորվեց, այս անգամ չտնտեսեց ու ընտրեց ՍՎ։ Պետք էր լավ քնել աշխատանքից առաջ՝ նա բարձրահարկ շինարարության վրա էր աշխատում։ Սիրելի աշխատանք, արժանապատիվ աշխատավարձ, առանց ավելորդ արտաժամյա աշխատանքի՝ ժամանակը բավականացնում էր և՛ ուսման, և՛ ընկերների համար։
Արդեն պատրաստվում էր պառկել, երբ միջանցքից բղավոցներ լսեց։ Տղամարդը բղավում էր՝ պահանջելով, որ ինչ-որ մեկն անմիջապես ազատի կուպեն։ Ռոման ուզում էր անտեսել աղմուկը, բայց շուտով կոպիտ ձայնին միացավ դողացող, լացող կնոջ ձայն՝ այնքան ծանոթ, որ ներսում ամեն ինչ սեղմվեց։ Կարծես Նյուրա տատիկն էր։ Ռոման դուրս եկավ միջանցք։
Հարևան կուպեի մոտ վախից դողալով կանգնած էր երիտասարդ ուղեկցորդուհին։
— Ի՞նչ է պատահել այնտեղ։
— Այնտեղ ինչ-որ «կարևոր» տիպ է,— շշնջալով պատասխանեց նա,— տատիկը պատահաբար դիպել է նրա թեյի բաժակին՝ թափել է վերնաշապիկի վրա։ Իսկ նա հիմա այնպես է բղավում, կարծես նրան հենց տեղում պետք է դատել։
Միևնույն ժամանակ տղամարդը շարունակում էր բղավել.
— Հեռացի՛ր այստեղից, ծեր վհուկ։ Միայն օդ ես փչացնում շուրջդ։
Ռոման առաջ քայլեց.
— Ընկե՛ր, մի քիչ քիչ բղավեիր։ Քո առջև տարեց մարդ է։ Նա մեղավոր չէ, և, ի դեպ, ուղեվարձի համար էլ է վճարել։
— Դու գիտե՞ս, թե ես ով եմ։ Մեկ զանգ՝ ու դու այլևս չես լինի այս գնացքում։
— Ինձ համար միևնույն է, թե դու ով ես։ Բոլորի ծնոտները նույն կերպ են կոտրվում՝ և՛ «կարևորների», և՛ պարզ մարդկանց։
Տղամարդը կտրուկ լռեց։ Ռոման թեքվեց տատիկին.
— Եկե՛ք ինձ հետ։ Փոխեք կուպեն՝ իմը ձեր տրամադրության տակ է։
Ծեր կինը չէր կարողանում զսպել արցունքները՝ դրանք երախտագիտության արցունքներ էին։ Ուղեկցորդուհին հարգանքով նայում էր Ռոմային։ Նա վերադարձավ իր կուպե, պայուսակը գցեց տեղը, բացեց վերնաշապիկի կոճակները։ Տղամարդը գունատվեց։
— Ի՞նչ է դա քո կրծքի վրա։
Ռոման հանգիստ նայեց նրան.
— Մի՛ վախեցիր, վարակիչ չէ։ Ծնվելուց է։
— Աստված իմ…
Տղամարդը դանդաղ իջավ դարակին։ Ռոման հոնքերը կնճռեց.
— Ի՞նչ է պատահել։
Նա դողացող ձեռքերով սկսեց բացել վերնաշապիկը։ Դրա տակ հայտնվեց ճիշտ նույն ծննդաբերական բիծը։
— Ես քո մոտ եմ գալիս… ներողություն խնդրելու։ Գիշերները չեմ քնում, լսում եմ քո մանկական լացը…
— Դու՞ էիր այն մարդը, ով ինձ թողեց մանկատան դռան մոտ։
— Այո։ Ես վախկոտ էի։ Կներես։ Ես այդ ժամանակ ամուսնացած էի։ Իսկ քո մայրը՝ Մարինան… Իմ մոտ եկավ, ասաց, որ հիվանդ է քաղցկեղով, հնարավոր է շուտով մահանա։ Խնդրեց քեզ իր մոտ վերցնել։ Բայց մի քանի ժամից պետք է վերադառնար կինս։ Ես վախեցա… Քեզ տարա ինտերնատ և մենք տեղափոխվեցինք։ Տարիներ անց Մարինան ինձ գտավ։ Բուժումն օգնեց՝ նա ապրեց և քեզ էր փնտրում։ Իսկ ես… ասացի, որ դու մահացել ես։
— Որտե՞ղ է նա հիմա։
— Ինսուլտից հետո նրան տեղափոխել են հաշմանդամների տուն։ Դա տասը տարի առաջ է եղել։ Եվ նույնպես ձեր քաղաքում։
Ռոման ոչինչ չասաց, դուրս եկավ կուպեից և մոտեցավ ուղեկցորդուհուն։
— Ես ամեն ինչ լսեցի,— հանգիստ ասաց նա,— եթե ուզում եք, կարող եք մի փոքր իմ մոտ հանգստանալ։
— Շնորհակալ եմ։ Եվ, կարծես, ես գիտեմ, թե ինչ տան մասին էր խոսքը։
Նա աշխատանքի չգնաց, այլ զանգահարեց ու ամեն ինչ բացատրեց։ Ուղեկցորդուհու անունը Կատյա էր՝ նա նրա հետ գնաց։ Նա երախտապարտ էր՝ մենակ գնալը չափազանց սարսափելի կլիներ։
— Մարինա… ինսուլտից հետո ընդունելություն մոտ տասը տարի առաջ…
— Այդպիսին կա։ Մարիա Պավլովնա։ Հրաշալի կին է։ Միայն ասում էր, որ ոչ ոք չունի՝ որդին մահացել է։ Իսկ դուք։
Ռոման ուսերը թոթվեց.
— Հնարավոր է՝ որդին։ Եթե իսկապես նա է։
— Անցե՛ք։
Հաշմանդամի սայլակում նստած կինը հայացքը կտրեց հյուսելուց։ Ժպտաց։ Բուժքույրը շշնջաց.
— Դուք ճիշտ երկու կաթիլի պես եք։
Մարինան գցեց գնդակը.
— Ես միշտ գիտեի, որ դու կենդանի ես։ Ես զգում էի դա։
Անցավ երկու տարի։ Մարինան անցավ վերականգնողական կուրս, որը վճարեց Ռոման։ Նա հեքիաթ էր կարդում իր թոռնիկին, իսկ Կատյան՝ նրա կինը, տոնական ընթրիք էր պատրաստում։ Այսօր նա իմացավ, որ նորից հղի է։
