😠 Զոքանչը պահանջում է, որ նրան վերադարձնեն իր դստերը

— Ի՞նչ ես արել իմ աղջկա հետ,— շեմից բղավեց Նատալյա Օլեգովնան։

— Ե՞րբ,— քնից չհասկացավ Իգորը։

— Դու Վալյային փչացրել ես։ Ո՞ւմ է նա հիմա այդպիսին պետք,— Նատալյա Օլեգովնան մի կողմ մղեց փեսային ու ներխուժեց բնակարան։ — Վալյա՛։ Հավաքի՛ր քո ճամպրուկները, գնալու ես վերադաստիարակվելու։

— Նատալյա Օլեգովնա՛,— կանչեց Իգորը՝ բնակարանի խորքերը փախած զոքանչին։ — Նա տանը չէ։

— Ինչպե՞ս թե չկա։ Իսկ ո՞ւր է,— Նատալյա Օլեգովնան վերադարձավ միջանցք։ — Ո՞ւր ես նրան տարել։

— Դենիսի հետ լողավազան է գնացել,— պատասխանեց Իգորը։

— Ա՜։ Ուրեմն թոռնուհին էլ տանը չի՞,— Նատալյա Օլեգովնան չարությամբ հոգնեց։ — Հրաշալի է։ Ոչ ոք ինձ չի խանգարի քեզ հետ պարզաբանելու։

— Իսկ ի՞նչ պարզաբանել ինձ հետ,— ժպտաց Իգորը։ — Ինձ մոտ ամեն ինչ լավ է։

— Ի՞նչ ես արել Վալյայի հետ, անբարոյական։ Նա հիմա ոչ մի բանի պիտանի չէ։ Դու իմ աղջկան այնքան ես փչացրել, որ էլ ավելին հնարավոր չէ։ Եվ ու՞մ է նա հիմա այդպիսին պետք։

— Ինձ է պետք,— հայտարարեց Իգորը։ — Ես սիրում եմ նրան։

— Մի՛ ստիր ինձ։ Ես գիտեմ, թե դուք՝ տղամարդիկ, ինչպես եք սկզբում աղջիկներին փչացնում, իսկ հետո դուրս շպրտում,— վրդովվեց զոքանչը։ — Եվ դու էլ կվռնդես։ Իսկ հետո՝ ո՞ւմ է նա այդպիսին պետք լինելու։

— Նատալյա Օլեգովնա, եթե դուք ճանապարհից հոգնել եք և ամեն ինչ շփոթել եք, ապա հանգստացեք։ Ես ձեզ թեյ կդնեմ,— Իգորը մատնացույց արեց խոհանոցը։ — Բայց ես Վալյային ոչ մի տեղ վռնդել չեմ պատրաստվում։ Ես սիրում եմ նրան։ Եվ կյանքս ուզում եմ նրա հետ անցկացնել։ Ծերությունս դիմավորել նրա հետ։

— Ա՜խ, սոխակ դու,— Նատալյա Օլեգովնան ծուռ ժպիտով պարգևատրեց փեսային։ — Այդպիսի խոսքերի համար ենք մենք՝ թույլ կանայք, ձեր կարթերին ընկնում։ Իսկ հետո դուք մեր ամբողջ կյանքը շուռ եք տալիս ու թողնում։

— Նատալյա Օլեգովնա, մենք յոթ տարի է՝ ծանոթ ենք,— համառորեն ասաց Իգորը։ — Եվ այս ամբողջ ընթացքում դուք գոնե մեկ անգամ առիթ ունեցե՞լ եք կասկածելու, որ ես սիրում եմ Վալյային։ Ոչ մի անգամ ես նրան չեմ նեղացրել։ Կոպիտ խոսք չեմ ասել։ Իսկ դուք այստեղ ինձ մեղադրում եք։

— Ես չգիտեմ, թե ձեր մեջ ինչ է կատարվում, բայց ես կողքից տեսնում եմ, որ դու իմ աղջկան փչացրել ես։ Նրան հիմա ոչ մի գործի չես կարող կանգնեցնել։ Ամեն ինչից հրաժարվում է։

— Չգիտեմ, չգիտեմ,— գլխով թափ տվեց Իգորը։ — Տանը, ինչպես տեսնում եք, մաքուր է, ամեն ինչ պատրաստված է, լվացված։ Վալյան ինձ բավականաչափ ժամանակ է հատկացնում, ահա որդու հետ լողավազան է գնացել։ Իսկ հետո նրանք սրճարան էին գնալու։ Եվ աշխատանքում նա ոչ մի բողոք չունի։ Բարձրացման է գնում լավ աշխատանքի համար։ Ինչպիսի՞ հրաժարումների մասին եք խոսում։

— Դա, միգուցե, քեզ մոտ է նա ամեն ինչ անում,— ծուռ ժպտաց Նատալյա Օլեգովնան,— իսկ տանը նա ոչինչ անել չի ուզում։ Վերջերս ասում եմ նրան, կարտոֆիլը մաքրել է պետք, բաղնիք ջուր տանել, թավաներն ու կաթսաները ավազով մաքրել, իսկ նա ինձ մատները քթիս տակ մտցրեց ու ասաց, որ չի ուզում մատնահարդարումը փչացնել։

Իգորը ժպտաց։

— Հիմնավոր պատճառ է։ Մատնահարդարումը երեք հազար արժե։

— Ինչքա՞ն,— Նատալյա Օլեգովնան սրտին կպավ։ — Ձեզ ի՞նչ, փողը դնելու տեղ չունե՞ք։ Մեզ տայիք։

— Ինքներս կորոշենք, թե ինչպես փող ծախսել,— կտրուկ պատասխանեց Իգորը։

Եվ նա հասկացավ, թե ուր է թեքվում զոքանչը։

— Ի՜նչ ինքնուրույն են բոլորը դարձել,— հեգնեց Նատալյա Օլեգովնան։ — Իսկ ձեր հարգանքը ո՞ւր է։ Երեխաները պետք է հարգեն իրենց ծնողներին։

— Համաձայն եմ,— գլխով արեց Իգորը։ — Հարգել։ Բայց ոչ թե պահել և նրանց փոխարեն աշխատել։

— Ի՞նչ ես ասացիր,— բղավեց Նատալյա Օլեգովնան։ — Իմ աղջիկը ոսկի էր։ Միշտ ու ամեն ինչում մորը օգնում էր։ Եղբայրներին ու քույրերին օգնության ձեռք էր մեկնում։

Իսկ հիմա նա եղունգներ ունի, հասկանո՞ւմ ես։ Դու իմ աղջկան փչացրել ես։ Ես նրան հետ եմ տանում։ Կվերադաստիարակեմ, իսկ հետո կտեսնենք, միգուցե, հետ չեմ տա։

— Ոչ ոքի ոչ մի տեղ չեք տանում,— բարձրացնելով ձայնը՝ ասաց Իգորը։ — Ավելի լավ է ձեր խիղճը հանեք ամենահեռու արկղից։ Ամբողջ կյանքում դուք Վալյայի վզին եք նստած եղել։

«Վալյա, նստիր»,— հենց այս արտահայտությունն էր ասում Իգորն իր կնոջը համատեղ կյանքի առաջին մեկուկես տարում։ Եվ ոչ թե շաբաթը մեկ անգամ, այլ օրը մինչև տասը անգամ։ Սկզբում դա այսպան էր.

— Վալյա՛, նստի՛ր։

Իսկ հետո վերածվեց կտրուկ, նույնիսկ փոքր-ինչ կոպիտ արտահայտության.

— Վալյա՛։ Նստի՛ր, … , նստի՛ր հանգիստ։

Եվ կարելի է մտածել, որ Իգորը բռնակալ էր ու տիրակալ, ով իր կնոջը անհեթեթ բաների էր ստիպում։ Բայց ամեն ինչ ճիշտ հակառակն էր։

Իգորը աղաչում էր, խնդրում, պահանջում էր, ստիպում, հրամայում էր։ Եվ այդ ամենը նրա համար, որ Վալյան պարզապես հանգիստ նստեր։ Հանգստանար։ Ի վերջո, հանգիստ ապրեր։

Իսկ Վալյան ժպտում էր ու պատասխանում.

— Ինչպե՞ս նստեմ, եթե գործերը շատ են։ Եվ մաքրել է պետք, և լվանալ, և պատրաստել։ Իսկ ես էլ կարկանդակների խմոր եմ դրել, ու արդուկելու էի։ Ես հիմա ամեն ինչ կանեմ, հետո նոր կնստեմ։

— Վալյա՛, երբ դու այդ ամենն ավարտես, գիշեր կլինի,— ասում էր Իգորը։

— Օ՜յ, ոչ։ Ի՞նչ ես։ Ես հենց հիմա,— և նա վազվզում էր բնակարանով՝ անելով այն ամենը, ինչ թվարկեց, ու դեռ հասցնում էր պլանավորել, թե ինչ անել ևս։

Սկզբում Իգորը հասկանում էր Վալյայի շտապողականությունը, երբ նա իր բնակարանում կարգ էր բերում։ Նախկինում նա մենակ էր ապրում, իսկ տնտեսությամբ զբաղվում էր մնացորդային սկզբունքով։ Այո, աշխատանքը շատ էր։

Ամուրիի բնակարանը քիչ թե շատ բնակելի դարձնելը ծանր աշխատանք է։ Բայց Վալյան դրան հեշտությամբ հաղթահարեց։

Նրան չշփոթեցրեց ոչ կեղտը, ոչ փոշին, ոչ սարդոստայնը, ոչ էլ հատակի ու կահույքի վրայի հին բծերը։ Իսկ աղբի լեռները նա հանգիստ տեղափոխեց աղբավայր, երբ Իգորը աշխատանքի էր։

Այդպես էլ իրերը կարգի բերեց, խոհանոցը փայլեցրեց, լոգարանը հասցրեց «ավելի լավ, քան նորը» վիճակի։

Իգորը, իհարկե, փորձում էր մասնակցել դրան, բայց Վալյան ազնվորեն նրան վիճակագրի դեր էր թողնում։

Լավ, կարգը բերված է, բնակարանը շքեղ տեսք է ստացել։ Ամեն ինչ իր տեղում է՝ ռացիոնալ և հարմարավետ։

Բայց Իգորի հանգիստը միայն երազ էր։ Վալյան չէր կարողանում տեղում նստել։ Նրան պետք էր ինչ-որ բան անել։

Իգորը նրան նստեցրեց մեկ անգամ, երկու անգամ։ Ասաց, որ արդեն մաքուր է։ Բայց Վալյան միայն ժպտում էր ու ասում.

— Ինձ համար դժվար չէ, իսկ սիրելի ամուսնուս համար ուզում եմ, որ ամեն ինչ լավ լինի։

Իգորը փորձում էր քիչ աղբ թափել, իր հետևից մաքրել։ Բայց դա էլ Վալյային չէր կանգնեցնում։ Այդ ժամանակ նա սկսեց ինքը մաքրել, պատրաստել, լվանալ, երբ Վալյան աշխատանքի էր, իսկ ինքը հանգստյան օր ուներ։

Ծիծաղելի է ասել, բայց մի անգամ նրանք գրեթե ավելու պատճառով կռվեցին։ Պայքարում էին, թե ով, ի վերջո, հատակը կմաքրի։

Բայց Իգորի բոլոր ջանքերը կնոջ երախտագիտության մասին կոտրվում էին, իսկ հետո նա ամեն ինչ նորից էր անում։

— Վալյա՛, մեզ մոտ արդեն այնքան մաքուր է, որ կարելի է հատակից ուտել։ Արի՛, նստի՛ր հանգիստ։ Ինչո՞ւ ես այսուայնկողմ վազվզում։

— Իսկ եթե ինչ-որ բան չեմ ավարտել,— պատասխանեց նա ժպիտով։

— Դու արդեն արել ես այն ամենը, ինչ ընդհանրապես հնարավոր էր անել։ Իսկ եթե որևէ տեղ ինչ-որ բան կա, ապա ես կամ։ Տան տերն եմ։ Ինքս կմաքրեմ ու կպատրաստեմ։ Վալյա՛։ Նստի՛ր։

— Այո՛, դու տերն ես։ Դու փող ես վաստակում։ Իսկ ես կին եմ։ Իմ վրա է տնտեսությունն ու հարմարավետությունը,— Վալյան կանգնած էր իր կարծիքին։

— Վալյա՛, դու էլ ես աշխատում,— չհանձնվեց Իգորը։ — Իսկ բյուջեն մեզ մոտ մեկ է։ Ուստի տնային գործերը պետք է բաժանվեն երկուսի միջև։

— Բայց ինձ համար դժվար չէ,— բացականչեց նա։

— Իսկ ինձ հետ կարո՞ղ ես նստել։ Այսպես պարզապես նստել։ Հանգիստ, թուլացած։ Ամուսնու կողքին։

— Դե, արի նստենք,— ժամանակի ընթացքում սկսեց հանձնվել Վալյան։ — Իսկ միգուցե թեյ։ Իսկ ուզո՞ւմ ես ուտել։ Արի ինչ-որ հատուկ բան պատրաստեմ։

— Վալյա՛։ Նստի՛ր,— բղավեց Իգորը։ — Ես ուզում եմ, որ դու նստես իմ կողքին ու ինձ հետ դիտես այս ռոմանտիկ սերիալը։

Իսկ Իգորն ընդհանրապես սերիալներ չէր սիրում։ Բայց ինքը նստում էր, կնոջը նստեցնում էր, հեռուստացույցով մելոդրամա էր միացնում և Վալյային իր կողքին պահում, մինչև սերիան կավարտվեր։

Մեկուկես տարվա պայքարներից հետո Վալյան ինչ-որ կերպ հաշտվեց այն մտքի հետ, որ պետք է պարզապես նստել ամուսնու հետ ու ոչինչ չանել։ Չնայած անընդհատ փորձում էր ինչ-որ բանով Իգորին հաճոյանալ, բերել, տալ կամ անել։

Եվ, այնուամենայնիվ, Իգորի համար հաղթանակ էր այն պահը, երբ Վալյան Իգորին խնդրեց օգնել մաքրելու հարցում, որովհետև ինքը հոգնել էր։ Հոգնել էր։ Նստեց։ Թեյ խմեց ու հանգստացավ։

Իգորն ավարտեց մաքրությունը, իսկ հետո նստեց Վալյայի կողքին ու հարցրեց.

— Սիրելի՛ս, իսկ պատմի՛ր, ինչո՞ւ էիր նախկինում տեղում չնստում։ Ինքդ էլ հասկանում ես, որ ամեն ինչ կարգին է, ի՞նչ իմաստ ունի հատակները նորից լվանալը, մաքուր հատակը ավլելը, այն լվանալը, ինչը մեկ շաբաթ պահարանում է մնացել, իսկ հետո դնելը, որ էլի մեկ շաբաթից նորից լվանալ։

— Ինձ մանկուց սովորեցրել են առանց գործի չնստել,— շփոթված պատասխանեց Վալյան։ — Ծնողներիս օգնություն էր պետք։

Ավագ եղբայրը մեզանից փախել էր հարազատների մոտ՝ ուրիշ գյուղում ապրելու։ Իսկ երբ վերադարձավ, արդեն հաշմանդամ էր։ Ինչ էր պատահել, ոչ ոք չէր ասում, բայց նրան էլ խնամք էր պետք։

Իսկ մայրս դեռ երեխաներ ուներ։ Իմ փոքրերը։ Ահա նրանց հետ էլ պետք է օգներ, երբ մայրը դեկրետում էր, կամ երբ աշխատում էր։

— Իսկ հայրդ,— հարցրեց Իգորը։

— Նրանից ի՞նչ պահանջ տնային գործերում,— ժպտաց Վալյան։ — Նա աշխատանքի էր, իսկ տանը՝ տերն էր։ Ղեկավարը։ Եվ փոքրերին նա շատ էր սիրում, դրա համար մենք բոլորս նրանց խնայում էինք։

— Սպասի՛ր,— Իգորը հոնքերը կնճռեց,— դու չէ՞ որ քույրերիդ ու եղբայրներիդ հետ մեծ տարբերություն չունես։

— Միևնույն է,— Վալյան ժպտաց։ — Երբ Դիման փախավ, ես մնացի ավագը, իսկ երբ վերադարձավ, ի՞նչ օգուտ նրանից։

— Անկեղծ ասա ինձ, իսկ հիմա, երբ դու մորդ մոտ ես գնում… — Իգորը չավարտեց՝ առաջարկելով Վալյային ավարտել միտքը։

— Այո՛, ես գնում եմ նրանց օգնելու։ Այնտեղ էլ այգում շատ գործեր կան, իսկ տանը՝ ընդհանրապես անհաշիվ,— ասաց Վալյան։

— Ներիր, բայց քո քույր Կատյան արդեն, տուր մտածել, տասնինը տարեկան է։ Ինչո՞ւ օգնական չէ։ Կամ նա էլ է հաշմանդամ։

— Նա սովորում է,— ասաց Վալյան այնպես, կարծես իսկապես հաշմանդամ լիներ։

Արգելել հարազատների մոտ գնալը Իգորը չէր կարող, իսկ այն, որ իր կնոջը այնտեղ անամոթաբար շահագործում են, անմիջապես հասկացավ։ Նա չէր ուզում կոնֆլիկտի միջով անցնել, բայց այստեղ Վալյան հղիացավ, իսկ Իգորը ծանոթների միջոցով բժիշկ գտավ, ով սիրում էր ապահովագրվել՝ հղիությունը վարելիս։

Վալյային տարավ նրա մոտ, իսկ նա նրան վախեցրեց, որ ավելորդ ծանրաբեռնվածությունը մահացու վտանգ է ապագա երեխայի համար։ Հետո Իգորի ներկայությամբ դասախոսություն կարդաց, որ ամուսինը պետք է հոգ տանի հղի կնոջ մասին, իսկ կնոջը պաշտպանի բոլոր տնային գործերից ու հոգսերից։

Վալյան ստիպված էր համաձայնել, որովհետև ամուսինը համաձայնորեն գլխով էր անում, իսկ բժիշկը ճնշում էր հեղինակությամբ։

Հղիության և կրծքով կերակրման ընթացքում Իգորը գործով ապացուցեց, որ կարող է հիանալի կերպով հաղթահարել տունը և միևնույն ժամանակ աշխատանքի գնալ։ Իսկ Վալյան, քիչ-քիչ, սկսեց ճանաչել իր փխրունությունն ու արժեքը։

Տանը նա շարունակում էր ինչ-որ բան անել, բայց միշտ հիշում էր, որ Իգորը դժգոհ կլինի, եթե նա չափից դուրս հոգնի։ Եվ չափից դուրս հոգնի նրա կարծիքով, ոչ թե իր։

Իսկ մոր մոտ՝ գյուղ այցելությունները, արգելված էին։ Իգորը պնդեց, որ երեխային առաջին հերթին մայրը պետք է խնամի։

— Ինձ մոտ Դենիսին թողնել կարելի է, բայց պե՞տք է արդյոք։ Իսկ նրան ինձ հետ տանելը անմտության գագաթնակետն է։ Այնտեղ նրա տունը չէ, նա անհարմար կզգա։

Այդպես էլ հարազատների այցերը նրանց մոտ հյուր գալու համար նույնպես արգելված էին։

— Պետք չէ, որ մեր փոքրիկին նեղեն ուշադրությամբ։ Երբ մեծանա, նոր կշփվեն։

Իգորը ստում էր։ Նա դա ընդունում էր, և դա միտումնավոր էր անում։ Նա չէր ուզում, որ իր կնոջ վզին նստեն, նույնիսկ հաշվի առնելով, որ նա դա ընդունում էր որպես պատշաճը։

Եվ հենց դրա համար էլ նա նրան պաշտպանեց ճնշողների հետ շփումից, իսկ ինքը, իր հերթին, կերտեց փխրուն տիկնոջ կերպարը, որին էլ վերածում էր իր կնոջը։

Նա նրան տանում էր գեղեցկության սրահներ, մատնահարդարման ու ոտնահարդարման, դիմահարդարման և այլ դասընթացների, որտեղ կանանց ինքնագնահատականը բարձրացնում էին մինչև երկինք։

Ոչ, նա չէր վախենում, որ Վալյային կփչացնեն։ Նրան պետք էր ցուցափեղկը մյուս կողմ թեքել։ Որպեսզի այն, ինչ ծռված էր «զյու» տառի պես, ուղիղ դառնար։

Դեկրետից հետո Վալյան վերադարձավ աշխատանքի, նորից ժամանակ չէր մնում մոր և հարազատների համար։ Վալյան վերականգնում էր դեկրետի պատճառով կորցրած կարգավիճակն ու հեղինակությունը։ Իսկ հետո, միևնույն է, գնաց։

Եվ դա քննություն էր Վալյայի համար։ Կամ Իգորի՞։ Ավելի շուտ՝ երկուսի համար էլ։ Ինչպես Վալյան յուրացրեց այն, ինչ նրան սովորեցրել էր Իգորը գրեթե վեց տարի։

Իսկ զոքանչի հիստերիկայի հետ հայտնվելը ապացույց էր, որ քննությունը գերազանց է հանձնվել։

Նատալյա Օլեգովնան բղավելով.

— Սա իմ աղջիկն է,— բռունցքներով հարձակվեց Իգորի վրա։

Իգորը բռնեց կնոջ ձեռքերից, նորից նստեցրեց աթոռին, իսկ հետո՝ նրա վրա կախվելով, շատ կոպիտ, կոշտ ձայնով ասաց.

— Դուք հինգ երեխա ունեք։ Ավագը երեսունհինգ տարեկան է։ Ի՞նչ հաշմանդամ է նա, չգիտեմ, բայց նա ունի երրորդ աշխատանքային խումբը, իսկ իրեն այնպես է պահում, կարծես առաջին խումբն ունի և արդեն մահվան շեմին է։

Կատյան քսանհինգ տարեկան է։ Ոչ ամուսին ունի, ոչ երեխաներ։ Իսկ աշխատանքը՝ տոմսավաճառ ակումբում, նույնպես հեշտ չէ։

Լիդան տասնյոթ տարեկան է։ Դպրոցն ավարտել է, և էլ չի ուզում սովորել, ինչպես նաև աշխատանքի գնալ։

Կոստյան տասնհինգ տարեկան է։ Մազերով լի ճակատ։ Եվ ձեր բոլոր երեխաները, բացի Վալյայից, ներառյալ ձեր ամուսինը, ընդհանրապես ոչինչ անել չեն ուզում։

Որովհետև դուք և միայն դուք վաղ տարիքից Վալյային այնպիսի դրության եք դրել, որ նա պարտք է և պարտավոր է ամեն ինչ անել ձեզ բոլորի համար։

Այսպես։ Այլևս դա չի լինի։ Նա հիմա իմ կինն է։ Եվ նա արդեն ձեր ընտանիքը չէ, այլ իմը։ Հանգիստ թողեք իմ կնոջը և զբաղվեք ձեր ընտանիքով ինքներդ։

Զոքանչը գնաց՝ էլ ոչ մի խոսք չասելով։ Նա Վալյային էլ ոչ մի խոսք չասաց։ Իսկ Վալյան, երբ հաջորդ անգամ մոր մոտ հյուր գնաց, ասաց, որ տունը այնքան օրինակելի կարգի մեջ է, որ չի ճանաչվում։ Եվ գլխավորը, բոլորը ինչ-որ բան են անում։ Իսկ իրեն, որպես բարձրաստիճան հյուրի, դիմավորել են։

— Դա այն պատճառով է, որ դու իմ սիրելի կինն ես։ Ամենանուրբ ու փխրունն աշխարհում։ Եվ նրանք հիմա հասկացել են, որ քեզ պետք է պահպանել ու սիրել։