— Պատկերացնո՞ւմ ես, այսօր մեր կենտրոն բերեցին պարկավոր առնետների մի ամբողջ խմբաքանակ։ Մաքսատանը դրանք առգրավել էին մաքսանենգներից։ Ամբողջ անկարգություն։
Նաստյան նորություններով կիսվում էր ամուսնու հետ, բայց Իվանը միայն ականջի ծայրով էր լսում նրան՝ քթով խրվելով հեռախոսի մեջ։ Մի ժամանակ նա հետաքրքրվում էր նրա աշխատանքով, բայց հիմա նույնիսկ ինչ-որ կրծողների մասին մտքն իրեն հոգնեցուցիչ էր թվում։
Նաստյան աշխատում էր վայրի կենդանիների ուսումնասիրման գիտական կենտրոնում։ Նա ամբողջ սրտով սիրում էր իր կենդանաբանի մասնագիտությունը և կարող էր ժամերով պատմել իր աշխատանքի մասին։
Ավելի վաղ Իվանը կատակում էր նրա հետ.
— Սպասիր, փոփքորն բերեմ, թե չէ քո պատմությունները սերիալի նման են՝ վերջ ու եզր չկա։
Բայց արդեն հինգ տարի է, ինչ նա կարծես հեռացել է։ Նաստյան իրեն էր մեղադրում. ում դուր կգա, երբ կինը անընդհատ աշխատանքով է զբաղված։ Բայց ի՞նչ անել, եթե հիվանդ ու դժբախտ կենդանիներին չես բացատրի, որ տանը ամուսին է սպասում։
Հոգնած առնետներին բերել էին հենց մաքսատնից՝ նեղ արկղերում, հազիվ կենդանի։ Ստիպված եղան բոլոր ուժերը նետել նրանց փրկության վրա, թեև բոլորին չհաջողվեց փրկել։ Սթրեսը տարբեր կերպ էր դրսևորվում՝ ոմանք թույլ էին, մյուսները՝ ագրեսիվ։ Դիմակներ, ձեռնոցներ, ախտահանում… Հերթափոխը վաղուց ավարտվել էր, բայց Նաստյան չէր կարողանում գնալ, մինչև չհամոզվեր, որ կենդանիներին ոչինչ չի սպառնում։
— Գուցե ընդհանրապես այնտե՞ղ մնաս,- դժգոհ մռթմռթաց Իվանը՝ նայելով ժամացույցին։- Բոլոր նորմալ մարդիկ վաղուց տանն են։
— Վա՛ն, մի նեղացիր, արի միասին ընթրենք, ես կպատմեմ, թե ինչ է եղել մեզ մոտ,- Նաստյան փորձում էր խուսափել վեճից։
— Ես արդեն կերել եմ։ Այլապես քեզ սպասելով կարելի է սովից մեռնել։
— Դե, նստիր իմ կողքին, գոնե մի քիչ խոսեմ ինչ-որ մեկի հետ։ Ամբողջ օրը կրծողների հետ եմ անցկացրել,- հոգի քաշեց նա՝ գնալով խոհանոց թեյի հետևից։
Իվանը նստեց սեղանի մոտ՝ շարունակելով թերթել հեռախոսը, գրեթե չլսելով մաքսանենգության մասին պատմությունները։ Նա դիտում էր իր նոր սիրուհու լուսանկարը։ Նիհար, սևահեր, կարծես ամսագրի շապիկից իջած։ Սաբինան վերջերս էր եկել նրանց բաժին, և բոլոր տղամարդիկ միանգամից կորցրել էին գլուխները։ Բոլորից նա ընտրել էր հենց Իվանին։
— Լսեք,- զգուշացնում էին նրան գործընկերները,- Իվան Անդրեևիչը ամուսնացած է, արժե չխառնվել ուրիշի ընտանիքին։
— Օ՜յ, կինը պատ չէ,- ձեռքը թափ տվեց Սաբինան։- Ձեր գործերով զբաղվեք։
Նա հմայքի իսկական վարպետ էր։ Մեկ շաբաթում Իվանն արդեն նայում էր նրան ինչպես աստվածուհու և պատրաստ էր կատարել նրա ցանկացած ցանկություն։ Իսկ նա դեռ նույնիսկ տուն չէր հրավիրել նրան։ Իվանը դարձել էր անուշադիր, հաճախ չէր լսում, թե ինչ է ասում կինը, և նրան ստիպված էր լինում մի քանի անգամ կրկնել։
— Վա՛ն, քեզ ի՞նչ է պատահել,- մտահոգված հարցրեց Նաստյան։- Աշխատանքում ամեն ինչ կարգի՞ն է։ Դու ինչ-որ… ուրիշ ես։
— Հա, ամեն ինչ նորմալ է,- ձեռքը թափ տվեց նա։
Առավոտյան Նաստյան արթնացավ ջարդված, կարծես ամբողջ գիշեր մարաթոն վազած լիներ։ Ուժ չկար, ջերմությունը բարձրացել էր, գլուխը ճեղքվում էր։
— Վա՛ն,- կանչեց նա ամուսնուն, որը գնացել էր լվացվելու։- Խնդրում եմ, գլխացավի դեղ բեր։ Ես կզանգեմ ինստիտուտ, կասեմ, որ կուշանամ։ Ինչ-որ շատ վատ եմ։
— Պարզապես գերհոգնած ես,- Իվանը դեղն ու մի բաժակ ջուր բերեց։- Միշտ ինչ-որ տեղ ես խառնվում, հիմա լավ կլինի, և նորից կվազես քո գազանների մոտ։
— Վա՛ն, դա իմ աշխատանքն է, հասկացիր,- հոգի քաշեց Նաստյան։ Վիճելու ուժ չկար։
Մինչև կեսօր գլխացավն անցավ, բայց թուլությունը մնաց։ Այնուամենայնիվ, ստիպված եղավ գնալ աշխատանքի՝ հաշվետվություն պետք էր հանձնել։ Երեկոյան ցավը վերադարձավ, և ստիպված եղավ կրկին դեղ ընդունել։
— Կարծես մրսել եմ,- Նաստյան ջերմաչափը հանեց։- Երեսունութ ու երեք։
— Էլի՛։ Միայն ինձ մի վարակիր։ Ես շուտով պրեզենտացիա ունեմ,- դժգոհ մռթմռթաց Իվանը։- Իմ սենյակ այլևս մի մտիր։
— Ես նույնիսկ չեմ հազում,- փորձեց արդարանալ Նաստյան, բայց ամուսինն այլևս չմոտեցավ նրան։
Մեկ շաբաթ անց միայն վատացավ, որովայնում ցավ առաջացավ։ Ստիպված եղավ գնալ բժշկի։ Հագուստը կախված էր ինչպես կախիչի վրա։
— Ես ինչ-որ շատ եմ նիհարե՞լ,- նայում էր իրեն հայելու մեջ։
— Վատ տեսք ունես,- ավելացրեց Իվանը՝ անցնելով կողքով։- Աչքերի տակ կապտուկներ, մաշկը չոր, թիակները դուրս ցցված։
Թերապևտը քորեց ծոծրակը և մի շարք անալիզների ուղեգրեր գրեց։
— Ամբողջ կյանքումս այսքան արյուն չեմ հանձնել,- բողոքեց Նաստյան ամուսնուն՝ պոլիկլինիկայից վերադառնալով, բայց նա միայն Սաբինայի մասին էր մտածում։
— Սկզբում առնետներ, հիմա էլ անալիզներ,- մռթմռթաց Իվանը։ Նա ուզում էր, որ իրեն հիանան, ինչպես դա անում էր Սաբինան։- Ես էլ ծանր օր եմ ունեցել,- մռթմռթաց նա և գնաց լոգարան։ Հիվանդությունների մասին խոսակցությունները նրան զայրացնում էին, չէ՞ որ նրան ավելի հաճելի բան էր սպասում։
Իսկ Նաստյան ավելի ու ավելի վատ էր զգում։ Երբ անալիզները պատրաստ էին, նա էլ ավելի էր նիհարել, հագուստը կախված էր ինչպես խրտվիլակի վրա։ Թերապևտը ձեռքերը տարածեց.
— Չեմ կարող հասկանալ, թե ինչ է կատարվում, բայց, ըստ երևույթին, ինչ-որ լուրջ բան է։ Լրացուցիչ հետազոտություն է պետք, ահա ուղեգիրը։
«Ուռուցքաբան» գրությամբ կաբինետին մոտենալով՝ Նաստյան զգաց, թե ինչպես է սառնությունը թափանցում մինչև ոսկորները։ Բժիշկը ուշադիր ուսումնասիրեց անալիզները, գլուխը թեքեց և նոր ուղեգրեր գրեց։
— Առայժմ վաղ է եզրակացություններ անել,- դանդաղ ասաց ուռուցքաբանը՝ աչքը թղթերից չկտրելով,- բայց իմ ենթադրությունները մխիթարական չեն։
— Ես… քաղցկե՞ղ ունեմ,- դողացող ձայնով հարցրեց Նաստյան։
— Եկեք սպասենք անալիզների արդյունքներին,- բժիշկը նրան մի կույտ ուղեգրեր մեկնեց։
Ամբողջ երեկոն Նաստյան արցունքների մեջ անցկացրեց, վախը սառեցրել էր նրա մարմինը։ Ամուսինը մինչև ուշ գիշեր չհայտնվեց, զանգերին չէր պատասխանում, հաղորդագրությունները անտեսում էր։ Նա քնեց բարձի մեջ և չնկատեց, թե ինչպես վերադարձավ Իվանը։ Իսկ նա կեսգիշերին նամակագրվում էր սիրուհու հետ։ Առավոտյան Նաստյան արթնացավ ուռած դեմքով։
— Ավելի վատ տեսք ունես,- նետեց նա՝ անցնելով կողքով։
— Ինձ… ուռուցքաբանական հիվանդության կասկած են դրել,- լաց եղավ նա։
— Եվ հիմա ի՞նչ։ Քանի՞սն է մնացել,- վրիպեց Իվանը և միանգամից կծեց լեզուն, բայց ասածը ասած է։
Կինը նայում էր նրան, կարծես հրեշի։
— Դե լավ էլի, դա ամենուր պատահում է,- փորձեց արդարանալ նա՝ ինքն էլ չհասկանալով, թե ինչպես հնչեց դա։
Նաստյան, կարծես քշված գազան լիներ, շրջվեց դեպի պատը, արցունքները հոսում էին գետի պես։ Նա այնքան չէր ուզում մեռնել։ Քանի՜-քանի՜ չիրականացված ծրագրեր էին մնացել. փոքրիկ, շուն, ամառանոց՝ ճոճանակով, որտեղ կարելի է պառկել ու հիանալ աստղերով։
Ուռուցքաբանը ուշադիր ուսումնասիրում էր անալիզները։
— Ուռուցքային մարկերները մի փոքր բարձրացած են,- քորեց նա կզակը։- Մեր վերջին հանդիպումից հետո էլ եք նիհարե՞լ, և ջերմությունը դեռ պահպանվո՞ւմ է։
— Արդեն երեք շաբաթ է չի իջնում,- գլխով արեց Նաստյան՝ պատրաստ լինելով կրկին լացել։
— Կարծրացումը… շատ նման է ուռուցքի,- գլուխը թեքեց բժիշկը։- Կասկած չկա։ Ցավակցում եմ։ Անհրաժեշտ է լիարժեք հետազոտություն։
— Քանի՞սն է մնացել ինձ,- բոլոր ուժերը հավաքելով հարցրեց Նաստյան։
— Ի՞նչ եք ասում, ինչպես կինոյում,- ձեռքը թափ տվեց բժիշկը։- Դա կախված է փուլից, օրգանիզմից և բուժումից։ Հնարավոր է՝ չորրորդ փուլը լինի, բայց ՄՌՏ-ն ամեն ինչ ցույց կտա։
— Ես քաղցկեղի չորրորդ փուլում եմ,- ասաց Նաստյան ամուսնուն։- Բժիշկը չի կարող ասել, թե քանիսն է մնացել ինձ։
— Պարզ է։ Ամուսնալուծվում ենք։ Ես չեմ ուզում այրի համարվել։ Դե, քեզ էլ միևնույն է, շուտով կմեռնես։ Ես մեկ ուրիշին եմ սիրում, մենք ծով ենք գնում,- կտրուկ հայտարարեց Իվանը։
Նաստյան սառեց։ Կարծես ինչ-որ մղձավանջային ֆիլմ էր դիտում՝ չկարողանալով հավատալ կատարվածին։
— Էլ ինչի՞ ես սպասում,- ուսերը թոթվեց ամուսինը և գնաց՝ թողնելով նրան միայն իր վախերի հետ։
Նաստյան պատրաստվում էր ՄՌՏ-ի, իսկ Իվանը վերադարձավ միայն առավոտյան։
— Ահա, գերեզմանոցում քեզ համար տեղ եմ նայել,- դռան շեմից հայտարարեց նա։- Ստիպված եղա տնօրենին տալ, բայց տեղը իսկապես գեղեցիկ է։
Նա նրան մի թղթիկ մեկնեց՝ շարքի և հողակտորի համարը նշված։
«Չէի մտածում, որ այսպիսի ցինիկի հետ եմ ապրում», — միտքն անցավ Նաստյայի գլխով։
Նա շուրջը նայեց՝ ստուգելով, թե արդյոք ամեն ինչ վերցրել է, ձեռքը թափ տվեց և գնաց։
ՄՌՏ-ի արդյունքները պետք է գային փոստով։ Կորցնելով ամեն հույս, Նաստյան նստած էր խոհանոցում՝ դիտելով կապտուկները և ուռած ձեռքը։ Ինչ-որ բան գրավեց նրա ուշադրությունը։ Ուշադիր նայելով՝ նա նկատեց կողոսկրի վրայի բարակ սպին։ Կարծես հոսանքահարված լիներ։ Նա հիշեց պատռված ձեռնոցը և քերծվածքը այն օրը, երբ բերել էին կրծողներին։
— Աստված իմ։ Մի՞թե,- սառեց Նաստյան։- Ոչ, բժիշկները չեն սխալվում։
Նա գրպանում շոշափեց մի թղթիկ։
— Դե լավ,- հոգի քաշեց նա և բացեց այն։
Հիշեցում այն մասին, թե որտեղ է շուտով պառկելու։
Գերեզմանոցում լռություն էր տիրում։ Աշխատանքային օրը այստեղ մարդաշատ չէր։ Արևը տաքացնում էր հողը, և այստեղ ու այնտեղ Նաստյան նկատում էր քարե ծաղկանոցների վրա արևի տակ տաքացող մողեսներին։ Նա արագ գտավ կեչու տակ գտնվող տեղը։
Ծառին հենված տարօրինակ մի տղամարդ խաղաղ քնած էր։ Նրան շրջանցելով՝ Նաստյան սառեց։
— Վա՞նյա,- բացականչեց նա և միանգամից ձեռքով փակեց բերանը։ Հասկացավ, որ սխալվել է, տղամարդը պարզապես նման էր։
Նա վարանեց, բացեց աչքերը՝ դեռ չհասկանալով, թե որտեղ է գտնվում։
— Դուք Վանյան չեք,- նկատեց Նաստյան։
— Կներեք, դուք սխալվել եք,- վերջապես ուշքի եկավ տղամարդը։- Ինձ Սավելի են ասում,- ոտքի կանգնեց նա։- Ես այստեղ քնեցի,- ցույց տվեց նա կեչու տակի տեղը։
— Հենց իմ գերեզմանի վրա,- տխուր ժպտաց Նաստյան։
— Ի՞նչ իմաստով,- չհասկացավ Սավելին։
— Ամուսինս ինձ համար տեղ է գնել, ինձ մոտ քաղցկեղի կասկած կա, դրա համար էլ հոգացել է։ Իսկ ինքը սիրուհու հետ ծով է գնացել։ Իսկ դուք նրան նման եք, դրա համար էլ շփոթեցի ձեզ,- բացատրեց Նաստյան։
— Դա պետք է լրիվ խելագարվել, որ կենդանի կնոջ համար գերեզման գնես,- տղամարդը ձեռքերով փակեց դեմքը և գլուխը թեքեց։ Հետո թոթվեց տաբատը խոտից ու ավազից։- Դե ինչ, նայեցի՞ք։ Գնացեք այստեղից, այս տեղը զբոսանքների համար չէ։
— Իսկ դուք ի՞նչ էիք այստեղ անում,- հարցրեց Նաստյան։
— Իմոնց մոտ էի եկել,- պարզապես պատասխանեց նա։- Աշխատանքից հետո էի եկել, արևը տաքացրեց, դե ես էլ նստեցի ձեր կեչու տակ։
— Իմո՞նց,- վերահարցրեց Նաստյան։
— Հա, կնոջս ու աղջկաս մոտ։ Արդեն հինգ տարի է գնում եմ։ Գնացքը ռելսերից դուրս եկավ, նրանք ծովից էին վերադառնում։ Ես երեք օր առաջ էի մեկնել աշխատանքի գործով, շտապ կանչեցին։
— Կներեք,- Նաստյան կախեց գլուխը։- Իսկ ինձ մոտ հազիվ թե որևէ մեկը գա։ Ծնողներս վաղուց չկան, ամուսինս…,- նա դառնորեն ժպտաց։
— Գուցե վաղ է մահվան մասին մտածելը, հանկարծ ամեն ինչ դեռ կհարթվի՞,- փորձեց նրան քաջալերել Սավելին։- Դուք ՄՌՏ-ի՞ եք սպասում։
— Հա, և ես կասկածներ ունեմ ախտորոշման հետ կապված,- մտածկոտ ասաց Նաստյան՝ նայելով ձեռքին։
— Իսկ սա ի՞նչ է ձեզ մոտ,- Սավելին վերցրեց նրա քերծվածքով ձեռքը։- Շատ նման է բորբոքման։
— Հենց այդպես։ Դուք էլ այդպես եք մտածում։- ուրախացավ Նաստյան։- Ես հիշեցի, ձեռնոցը պատռվեց, և ես, կարծես, քերծվեցի։
— Իսկ դուք վարակների համար հետազոտվե՞լ եք։
Նաստյան բացասականորեն գլուխը թեքեց։
— Իսկ մակաբույծների՞։
Կրկին՝ ոչ։
— Դուք կարծես իմ մտքերն եք կարդում,- ուրախ բացականչեց Նաստյան։- Գուցե վաղ է ուրախանալը, բայց, կարծես, դա ուռուցքաբանություն չէ։
Այդ պահին հեռախոսը ծանուցման ձայն արձակեց։ «ՄՌՏ-ի արդյունքները», — կարդաց նա։
— Ուռուցք չկա։
Երջանկությունից Նաստյան գրկեց Սավելիին, բայց միանգամից հետ քաշվեց՝ կարմրելով ամբողջ դեմքով։
— Կներեք։ Դա պարզապես ուրախությունից էր,- սկսեց նա արդարանալ, բայց նա ժպտաց և նույնպես գրկեց նրան ի պատասխան։
— Ես անկեղծորեն ուրախ եմ ձեզ համար։ Սա լավագույն նորությունն է վաղուց ի վեր, թեև իմը չէ։
Սավելին զգուշորեն բաց թողեց Նաստյային գրկախառնությունից։
— Ի դեպ, ինչպե՞ս են ձեզ ասում, կեչու տակի տեղի ապագա տիրուհի։
Նա ժպտում էր։
— Անաստասիա։ Կարելի է պարզապես Նաստյա։
— Անաստասիա… Հնչում է վեհաշուք, ինչպես թագուհու անուն։
— Դե լավ էլի,- ծիծաղեց նա։- Ի՞նչ թագուհի եմ ես։ Ավելի շուտ՝ կմախք լաթերի մեջ։
— Ոսկորներ լինեն, միսը կաճի,- աչքը թարթեց Սավելին։
Նաստյան համաձայնեց գլխով։ Նա չէր ուզում մենակ մնալ, այնքան էր ուզում կիսվել ուրախությամբ։ Տուն տանող ճանապարհին Սավելին առաջարկեց սրճարան մտնել՝ այդ իրադարձությունը նշելու համար։
— Ես լուսանկարիչ եմ, մասնագիտանում եմ վայրի և էկզոտիկ կենդանիների լուսանկարահանման մեջ,- պատմեց Սավելին։
— Չի կարող լինել,- զարմացավ Նաստյան։
— Ինչո՞ւ,- հետաքրքրվեց նա։
— Ես կենդանաբան եմ աշխատում վայրի կենդանիների հետազոտման կենտրոնում, և մենք լիքը ալբոմներ ունենք Սավելի Ռազինի աշխատանքներով։- Նաստյան հիացմունքով էր նայում նրան։ Այժմ նա այլևս չէր տեսնում ամուսնու հետ նմանությունը, իր առջև իսկական պրոֆեսիոնալ էր։
Սավելին նույնպես հաճելիորեն զարմացած էր։
— Դե ինչ, հիմա խոսելու բան ունենք։
Զրույցից հետո նա ճանապարհեց Նաստյային մինչև տուն։
— Զանգեք ինձ, երբ անալիզների արդյունքները պատրաստ լինեն,- ասաց Սավելին մուտքի մոտ և մեկնեց այցեքարտը։- Թեև գիտե՞ք ինչ։ Եկեք ես ինքս զանգեմ։ Շատ կուզենայի կրկին հանդիպել, եթե դուք դեմ չեք։
Նաստյան տվեց նրան իր համարը։ Պոլիկլինիկայում նա պնդեց լրացուցիչ հետազոտություն անցնել։ Այն ցույց տվեց մակաբույծների և վարակների առկայություն, որոնք ներթափանցել էին առնետի քերծվածքի միջոցով։ Բուժում նշանակելուց հետո նա զգալիորեն լավացավ։ Առանց ամուսնուն սպասելու՝ նա ամուսնալուծության դիմում ներկայացրեց։ Սավելին աջակցում էր նրան, օգնում էր հետևել բուժմանը։
— Ահա տեսնում ես, ինչպիսի՛ երիտասարդ ես դու,- նրանք արդեն «դու»-ով էին խոսում։- Այտերդ վարդագույն են, աչքերդ փայլում են, կրծքավանդակդ այլևս դուրս չի ցցվում։ Շուտով կլինես ինչպես ֆոտոմոդել։
— Հա՛, հենց էկզոտիկ կենդանիների ալբոմի համար,- ծիծաղեց Նաստյան։
— Անաստասիա…,- հանկարծ ասաց Սավելին։ Նրա ձայնը հանգիստ էր հնչում, բայց վստահ։ Նաստյան լռեց, ծիծաղը դադարեց։ Նրան դուր էր գալիս Սավելին, նրա հուսալիությունը, բայց նա չգիտեր, թե ինքն էլ նրան դուր է գալիս։
— Ինձ հենց այսպիսի կին է պետք։ Դու ինձ պետք ես,- ժպտաց Սավելին։
— Շուն պահե՞նք,- կարմրելով հարցրեց Նաստյան։
— Իհարկե՛,- ծիծաղեց նա և գրկեց նրան՝ պտտելով իր շուրջը։
Իվանը վերադարձավ դատարկ բնակարան։ Սեղանին դրված էին բանալիները, գերեզմանոցում տեղի նշումով թղթիկը և մի գրություն. «Սա քո տեղն է։ Կարող ես մեկ ուրիշին նվիրել։ Դու չէ՞ որ օրիգինալ նվերների վարպետ ես»։
Նրանց արագ ամուսնալուծեցին։ Իվանը պատրաստվում էր ամուսնանալ, բայց Սաբինան թողեց նրան՝ ավելի հարուստ տղամարդ գտնելով։ Իսկ Նաստյան ու Սավելին ամուսնացան, շուն պահեցին։ Մեկ տարի անց նրանք ունեցան դուստր՝ Սաշենկան։ Կարծես ճակատագիրը վարձատրեց նրանց բոլոր փորձությունների համար։
